تالیفات حضرت آیت الله بهشتی
کتاب ها » آثار فلسفی و کلامی
  گروه: آثار فلسفی و کلامی
مرتب سازي براساس:

انسان و مذهب
سال انتشار:  1350

کتاب « انسان و مذهب»، مشتمل بر یک پیشگفتار و پنج بخش می باشد. در دهۀ 1350 شبهات فراوانی از سوی محافل مارکسیستی و ماتریالیستی علیه دین و باورهای دینی در فضای فرهنگی و فکری کشور منتشر و پایه ها و زیرساخت های عقاید مذهبی را نشانه رفته بود. در این میان، علما و روحانیون بصیر و اسلام شناس با سلاح دانش و برهان به مقابله با امواج شکنندۀ شکوک و شبهات پرداختند و آیت الله بهشتی یکی از این پرچمداران این جنبش فکری بود. وی در صفحۀ پنجم از پیشگفتار نسبتا مفصل خود بر این کتاب می نویسند: « مطالعۀ دین و بحث از تأثیرات فردی و اجتماعی آن و روابطی که میان انسان و دین برقرار است  مخصوصا در جهان امروز سزاوار نیست که متوقف شود. بدون این تردید، این کار در خور شأن صاحبنظران است و هر کسی مجاز نیست در این میدان پر فراز و نشیب تاخت و تاز کند به کاری دست برد که برای آن تخصص و آمادگی ندارد.»     همان گونه که اشاره شد کتاب مزبور، پنج بخش دارد ک به ترتیب عبارتند از: پیوند انسان و دین، نقش اجتماعی مذهب، نقش روانی مذهب، پیوند ناگسستنی ادیان، و اسلام. این کتاب با قطع رقعی به چاپ رسیده است.


پاسخ شبهاتی پیرامون مکتب تشیع
سال انتشار:  1371

اصل این کتاب به زبان عربی و تألیف عباس علی موسوی است. آیت الله بهشتی ـ مطابق روش علمی همیشگی خود ـ صرفا به ترجمۀ این کتاب مبادرت نورزیده، بلکه مقدمه ای تحقیقی و جامع در حدود 70 صفحه بر آن نگاشته اند و طی آن، انواع دیگری از شبهات منتشر شده از سوی مبلغان مزدور وهابی را مطرح و به آن ها پاسخ گفته اند. در این مقدمه، موضوعاتی همچون: مجهولیت شیعه، سیف بن عمر کیست؟، ابن سبا در منابع تشیع، بررسی حقایق هفت گانۀ ابو بکر جابر الجزایری، اهل بیت از قرآن بی نیازند، گردآورندۀ قرآن غیر از علی و اهل بیتش کسی نیست، امامان شیعه وارثان پیامبرند، علوم نبوی و الهی مخصوص امامان شیعه است و مانند آن به بحث گذاشته شده است.  در متن کتاب به مباحثی از قبیل: تقیه از دیدگاه شیعه، قرآن  مابین افزایش و کاهش، سجده بر تربت شهدا، متعه از دیدگاه شیعه، و شیعه و اصحاب پیامبر به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته و شبهات مطرح در این زمینه ها با استناد به قرآن و روایات پاسخ گفته شده است.


تأملات کلامی و مسائل روز
سال انتشار


تجرید( شرح نمط هفتم کتاب « الاشارات و التنبیهات»)
سال انتشار:  1389

این کتاب هم شامل مقدمه، تمهید و بیست و هفت فصل است. در مقدمه راجع به زمینه ها و دلائل شرح نمط های چهارگانۀ فلسفی کتاب اشارات شیخ الرئیس بحث هایی مطرح شده است. در تمهید بخش ها و فصل های کتاب مرور شده است. عناوین فصول کتاب از این قرار است: قوس نزول و صعود، بقای نفس پس از تجرد بدن، استدلال بر تجرد قوۀ عاقله، استدلال بر بقای نفس، بطلان اتحاد عاقل با معقول خود، اتحاد معقول ها با یکدیگر، بطلان اتحاد عاقل ها، نظریۀ فرفوریوس و مؤیدات آن، علم واجب الوجود به جزئیات، تفسیر عنایت، تحقق خیر محض و خیر غالب در نظام هستی، برکناری اکثریت مردم از شر مطلق، رستگاری اکثریت مردم، عدم جوازتعطیل خیر به سبب شر اندک، قضا و قدر و مسئلۀ کیفر.

جهان بینی اسلامی
سال انتشار:  1359

جهان بینی هر مکتب، شالوده و مبنای باید ها و نباید های آن است. به دیگر سخن، حکمت نظری، پایه و اساس حکمت عملی است. اسلام در مقام آخرین و کامل ترین دین الهی، برای خود جهان بینی خاصی دارد. این جهان بینی را باید از متن آیات و روایات و با اتکا به روش های متقن و دقیق پژوهشی استخراج و استنباط کرد.  در میان متفکران مسلمان، استاد مطهری در پرداختن به موضوع جهان بینی اسلامی و تبیین خطوط و خصوصیات آن، نقشی برجسته دارد. آیت الله بهشتی که سال ها در محضر استاد مطهری تلمذ کرد نیز با الهام از روش استاد خود، همین راه را ادامه داد و با تألیف کتاب « جهان بینی اسلامی» و روشن سازی ابعاد و زوایای دیگری از آن، گام دیگری در این زمینه برداشت. وی در پیش گفتار کتاب، به این نکته اشاره می کندکه جهان بینی هر مکتب باید موضع آن مکتب را در برابر سه موضوع، یعنی جهان، انسان و پدید آورندۀ جهان و انسان مشخص سازد. بر این مبناست که ایشان کتاب جهان بینی را به سه بخش، مباحث مربوط به جهان، انسان، و خداوند تقسیم بندی کرده و به تبیین دیدگاه اسلام در بارۀ این سه موضوع پرداخته است.       


درس هایی از خداشناسی
سال انتشار:  1358

این کتاب از راه توجه دادن به شگفتی ها و عجایبی که در بدن انسان و اعضا و جوارج و کارکردهای پیچیده و دقیق آن وجود دارد و با الهام از حدیث نبوی « من عرف نفسه عرف ربه» به شناخت خداوند و قدرت و حکمت او سوق می دهد.  طی 24 صفحه با استناد به شواهد علمی و تجربی در بارۀ غدۀ هیپوتالاموس و کارکردها و عملیات دقیق و تخصصی آن سخن می گوید و خواننده را در برابر عظمت پروردگار متعال که آفریننده و خالق تمام هستی و از جمله ساختمان بدن آدمی است قرار می دهد و حس عمیق خداپرستی و خدادوستی را در ژرفای دل وی بیدار می سازد و به تعظیم و تکریم و ستایش وی وا می دارد. آن گاه از صفحۀ 26 به بعد که با عنوان « خود شناسی کلید خداشناسی است»  خواننده را در برابر این پرسش اساسی قرار می دهد که : « از خود چه می دانید؟» و در این رابطه می گوید: « مقصود نگارنده از طرح سؤال فوق دو چیز است: یکی برانگیختن حس کنجکاوی خواننده و دیگر اینکه از راه دقت در اسرار وجود خویش به سوی خداشناسی رهنمون گردد.» در ادامه، ضمن آوردن شواهدی از دانشمندان امروزی از قبیل آلکسیس کارل، برگسون، اینشتین، ویکتور هوگو و دیگران در خصوص نیاز فطری و ذاتی آدمی به پرستش موجودی به همتا و بی نیاز به نام خدا، 


از کارکردهای بسیار تخصصی و دقیق شماری از  اعضای بدن مانند قلب، ریه و مانند آن ها و نیز ذکر شواهدی از سخنان پیشوایان معصوم از قبیل امام صادق( ع) در خصوص عملکرد پیچیده و شگفت آور ریه به اثبات وجود خدا می پردازد.


راه تکامل( جلد سوم)
سال انتشار:  1344

کتاب « راه تکامل» ترجمۀ کتاب « التکامل فی الاسلام»، اثر استاد احمد امین عراقی است که در هفت مجلد به زبان فارسی تدوین و توسط گروهی از مترجمین در دهۀ 1340 شمسی و از جمله، آ یت الله احمد بهشتی ترجمه شده است. ترجمۀ جلد سوم به وسیلۀ ایشان انجام شده است.  آیت الله بهشتی، مقدمه ای شش صفحه ای بر این کتاب نگاشته و در آن به تبیین و تشریح رابطۀ گسست ناپذیر علم و دین از یک سو و نیاز ذاتی و فطری بشر به دین از سوی دیگرهمت گماشته است. جلد سوم، حاوی پیشگفتار احمد امین و شامل موضوعاتی مانند: رابط علم و دین، آسمان کبود، سوگندهای خداوند، راه خدا و راه شیطان، اسلام و احضار ارواح، بقای روح بعد از بدن، فلسفۀ معاد، آثار ایمان به روح رستاخیز و مانند آن است. در این کتاب، یک سلسله بحث های جالب در باب مبدأ و معاد، آن هم در پرتو آخرین تحقیقات علمی آن زمان ارائه گردیده و برخی از معجزات علمی قرآن کریم نیز معرفی شده است. به علاوه، دور از هرگونه تعصب و با تکا به فرمول های علمی و مطالعات علمی دانشمندان علوم مختلف، ثابت می شود که بر خلاف ادعای ماتریالیست ها، دین مجموعه ای از خرافات و باورهای موهوم و بی اساس نیست. 


زلال حکمت( مجموعۀ مقالات فلسفی)
سال انتشار:  1391

زلال حکمت، سومین کتاب از مجموعۀ مقالات حضرت آیت الله بهشتی است . این کتاب نیز از سوی فرزند ایشان، دکتر سعید بهشتی گردآوری و تنظیم گردیده و با مقدمۀ وی نگاشته شده است. 

    کتاب از دو بخش تشکیل گردیده است: بخش اول با عنوان: مباحث فلسفی و شامل مباحثی چون: بصیرت و بصر در حکمت خالدۀ صدرایی، تعالی سیاست در حکمت متعالیه، رابطۀ تطابق صدرایی دین و فلسفه، بررسی عقول عرضیه در فلسفۀ صدرایی، تأثیر اندیشه های دشتکی بر ملاصدرا، نقد و بررسی نظریۀ اتحاد عاقل و معقول، ابن سینا و مسئلۀ حرکت جوهری، ذات غیر متغیر و صفات متغیر در حکمت سینوی، مذهب اعتقادی بو علی سینا، تقسیمات علوم در حکمت سینوی  و صدرایی است.

     بخش دوم با عنوان مباحث کلامی و شامل موضوعاتی از قبیل: عقلانیت در روش کلامی ابن میثم و شواهد آن، معاد از دیدگاه قاضی سعید قمی، مرگ آفرینی انسان، امامت در اندیشۀ اهل نظر با مروری بر آیات، راز و رمز حیات از دیدگاه علم و دین، ارادۀ خداوند از دیدگاه کلینی است.  


صنع و ابداع ( شرح نمط پنجم کتاب « الاشارات و التنبیهات»)
سال انتشار:  1379

این کتاب شامل مقدمه، تمهید و دوازده فصل است. در مقدمۀ کتاب، آیت الله بهشتی در بارۀ دلایل شرح این نمط، وصیت نامۀ فلسفی بوعلی، گرایش عرفانی شیخ در اشارات، رمز پیدایش شروح متعدد بر اشارات، ولزوم مراعات وصیت نامۀ فلسفی شیخ سخن گفته اند. مؤلف در این مقدمه از زحمات فرزندشان دکتر سعید بهشتی که در ویرایش و انتشار نمط چهارم و نیز نمط پنجم زحمات زیادی را متقبل گردیده و نیز خانم دکتر روشنک نیکویی که در تهیه فهارس این کتاب تلاش زیادی کرده تشکر و قدردانی به عمل آورده اند.   
     تمهید شامل این مطالب است: تفسیر صنع و ابداع، تقسیمات فعل، و مروری بر مطالب نمط پنجم است.
     عناوین فصول دوازده گانۀ کتاب از این قرار است: ابطال نظریۀ متکلمان، تحلیل معنای مشترک به اجزای بسیط، مناط تعلق فعل به فاعل، وجود وهمی با واقعی زمان، مسبوق بودن حادث به ماده، اثبات حدوث ذاتی برای ممکنات، تفسیر ابداع و فرق آن با تکوین و احداث و اختراع، محال بودن ترجح بدون مرجح، عدم جواز صدور کثیر از واحد، و سرانجام بررسی اقوال در مورد وحدت و کثرت واجب الوجود و حدوث وقدم عالم.


غایات و مبادی( شرح نمط ششم کتاب « الاشارات و التنبیهات»)
سال انتشار:  1382

این کتاب نیز از مقدمه، تمهید، و چهل و دو فصل تشکیل شده است. در مقدمۀ کتاب از نوآوری های سه گانۀ شیخ در این نمط یعنی تجرد نفوس فلکی، عدم محدودیت عقول، و حرکت جوهری سخن به میان آمده است.

در تمهید، بخش ها و فصل های کتاب اجمالا مرور و معرفی شده است. اما  فصول چهل و دو گانۀ کتاب به این قرارند: غنی کیست؟،  نفی غرض از ذات خداوند، تصریح به مقصود، ملک حق کیست؟، تعریف وجود، نفی غرض از جواد و ملک حق، کمال جویی متحرک بالاراده، تعلق غرض به حسن فعل، راه حل نهایی، علت فاعلی حرکت اجرام سماوی، علت غایی حرکت اجرام سماوی، کثرت عقول و مبادی عالیه، رفع دو اشکال صغروی، همانندی نفوس فلکی و نفوس انسانی در تأثیر خیالات، تناهی و عدم تناهی قوه، دوری بودن حرکت حافظ زمان، فرق وصول  و مفارقت، دوری بودن حرکت نامتناهی، وجوب تناهی حرکات قسری، جسم و عدم اقتضای حرکت و سکون، اختلاف قوای فاعلی و حرکت طبیعی، ارتباط اختلاف فاعل ها به محل، وجوب تناهی حرکات طبیعی، عقلی بودن 

نیروی محرک اجرام، رفع یک تناقض، تأثر و تأثیر نامتناهی نفوس فلکی، چگونگی دوام و استمرار حرکات اجرام سماوی، بطلان نفوس منطبع فلکی، استدلال به چهار قاعده، تنبیهی بر کثرت عقول، علت نبودن فلک حاوی و محوی، پاسخ یک اشکال، توهم امکان خلأ، عدم علیت جسم برای جسم، تناهی عقول و افلاک و ترتیب در عالم کون و فساد. 

فلسفۀ دین
سال انتشار:  1386

فلسفۀ دین، کتابی است که از با روش فلسفی و عقلی به بررسی و تجزیه و تحلیل مفاهیم، گزاره ها، و آموزه های دین مبین اسلام همت گمارده است. این کتاب از یک مقدمه و شش بخش تشکیل شده است.در مقدمه، پیرامون اهمیت و ضرورت پرداختن به فلسفۀ دین و مواجهۀ عقلانی با پرسش های دینی بحث شده و زمینه ها و دلائل تألیف این کتاب بیان گردیده است.

بخش اول به کلیاتی پیرامون مفهوم یا تعریف فلسفۀ دین اختصاص یافته است.در بخش دوم ، حوزه ها و قلمرو های فلسفۀ دین معرفی و تبیین گردیده است. در بخش سوم، مسئلۀ الوهیت از منظر فلسفۀ دین به بحث گذاشته شده است. در بخش سوم، عوالم قبل و بعد بررسی گردیده است. بخش سوم، تجربۀ دینی را مورد واکاوی عقلی قرار داده است. و سرانجام در بخش سوم، فلسفۀ اعجاز از منظر عقلی و فلسفی بررسی گردیده است.


گوهر و صدف دین
سال انتشار:  1386

گوهر و صدف دین، از یک منظر ادامۀ کتاب فلسفۀ دین است. این کتاب با ویراستاری و مقدمۀ دکتر سعید بهشتی فرزند حضرت آیت الله بهشتی تهیه شده است. در مقدمه، به طور مختصر کتاب گوهر وصدف دین معرفی گردیده است.  این کتاب شش بخش دارد. بخش اول، وظایف انسان در برابر خداوند را به تصویر می کشد و موضوعاتی مانند: رابطۀ فقه با اسلام و ایمان، قلمرو و فلسفۀ فقه، و مانند آن مطرح شده است. بخش دوم در باب وظیفۀ انسان در برابر خود و شامل مباحثی مانند: بهداشت تن و روان، شناخت خود، ریشه یابی من، محاسن و مکارم اخلاق، ملاک دوستی و دشمنی حزب خدا و مانند آن است. بخش سوم با عنوان وظیفۀ انسان در برابر دیگران و شامل موضوعاتی مانند: من متعالی انسان، خود میزانی، پیوند ها و ارتباطات انسانی، پیوند زناشویی، فلسفۀ ازدواج و مانند آن می باشد. و سرانجام، بخش چهارم با عنوان وظایف انسان در برابر جهان هستی  و شامل موضوعاتی مانند: ما و جهان، واقعیت جهان هستی، زیبایی و شناخت جهان هستی، امکان یا عدم امکان ساخت جهانی برتر و مانند آن است. 


مبارزات ایدئولوژیک اسلام
سال انتشار:  1358
کتاب « مبارزات ایدئولوژیک اسلام» حاصل چهار سخنرانی حضرت آیت الله بهشتی در سال؟ در مکتب الرضای تهران بوده است. نویسنده در این کتاب به اسلام از نقطه نظر یک دین ضد جاهلیت و تفکرات جاهلی می نگرد و برنامه ها و دیدگاه های رهبر آسمانی اش حضرت محمد( ص) را نیز از این زاویه به بحث می گذارد. وی در مقدمۀ کتاب می نویسد: « ولی بر حسب سنت تغییر ناپذیر الهی، بشری که سخت گرفتار سنت های پوسیدۀ جاهلیت گشته و از هر سو روزنۀ امید نجات به رویش بسته شده، نیازمند است که از عالم غیب، رهبری نجات بخش به کمکش بشتابد و او را با یک انقلاب عمیق و همه جانبه به سوی یک زندگی نوین و سعادت بخش رهبری کند.»   کتاب مشتمل بر یک مقدمه و سه بخش به شرح زیر است: بخش اول: مفهوم اسلام و جاهلیت. در این بخش از موضوعاتی مانند تسلیم جهان هستی در برابر خدا، مفهوم جاهلیت، جاهلیت در قرآن، جاهلیت در بیانات پیشوایان اسلام

 و مسلمین و تأثیر اسلام بر عرب بحث شده است. بخش دوم: جاهلیت در شبه جزیرۀ عربستان. در این بخش در بارۀ اوضاع جغرافیایی عربستان و روابط عرب با ملل جهان و مانند آن سخن به میان آمده است. بخش سوم: جاهلیت در میان مسلمین. در این بخش از مسائلی مانند تضاد همه جانبۀ اسلام و جاهلیت و آینده نگری اسلام سخن گفته شده است



هستی و علل آن( شرح نمط چهارم کتاب « الاشارات و التنبیهات»)
سال انتشار:  1387

از این قسمت به معرفی آثار فلسفی وکلامی حضرت آیت الله بهشتی می پردازیم. حضرت آیت الله بهشتی، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و انتقال از آموزش و پرورش به گروه فلسفۀ دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران و شروع به تدریس کتاب « الاشارات و التنبیهات» شیخ الرئیس بو علی سینا  در دورۀ کارشناسی ارشد، متوجه کمبود یک کتاب درسی برای این دوره و نیز برای کنکور دکتری فلسفه شده و تصمیم به شرح نمط های فلسفی کتاب اشارات، یعنی نمط های چهارم تا هفتم می گیرند؛ شرحی که هم جامع و هم روان باشد و به این ترتیب، به شرح و انتشار این نمط ها اقدام می کنند.
    شرح نمط چهارم شامل یک تمهید، هشت بخش و بیست و نه فصل به شرح زیر است: تمهید به گزارشی در خصوص تقسیمات علوم و عنوان نمط اختصاص دارد.

      بخش اول در باب اعم بودن موجود از محسوس و شامل فصول زیر است: فصل اول:  استخراج غیر محسوس از دل محسوسات. فصل دوم: اشکال کبروی: آیا انسان از این حیث که دارای اعضاست محسوس است؟ فصل سوم:  غیر محسوس بودن قوای ادراکی و علایق محسوسات. فصل چهارم: غیر محسوس بودن وجود خداوند تعالی.

     بخش دوم در خصوص اقسام علل و احکام آن هاست. این بخش شامل فصول زیراست: فصل پنجم: علل وجود و علل ماهیت. فصل ششم: تفاوت علل وجود و علل ماهیت. فصل هفتم: روابط علل. فصل هشتم: علت نخستین، علت فاعلی.

     بخش سوم به اثبات  واجب الوجود اختصاص یافته و مشتمل بر این فصول است: فصل نهم: تقسیم موجود به واجب و ممکن. فصل دهم: نیاز ممکن در وجود خود به مرجح. فصل یازدهم: استدلال اجمالی. فصل دوازدهم: استدلال تفصیلی. فصل سیزدهم: علت جمله و علت آحاد. فصل چهاردهم: علت در کنار سلسله. فصل پانزدهم: تألیف مقدمات برای انتاج مطلوب.

      بخش چهارم در بارۀ اثبات واجب الوجود و شامل این فصول است: فصل شانزدهم: اختلاف و دوگانگی اشیا. فصل هفدهم: سببیت ماهیت نسبت به صفات. فصل هجدهم: تقریر برهان توحید. فصل نوزدهم: نیاز کثرت افراد یک نوع به علت های فاعلی و قابلی. فصل بیستم: نتیجۀ برهان توحید.

     بخش پنجم در باب خواص واجب الوجود و شامل این فصول است: فصل بیست و یکم: بساطت واجب الوجود. فصل بیست و دوم: نفی ماهیت از واجب الوجود. فصل بیست و سوم: نفی جسم و جسمانیت از واجب الوجود. فصل بیست  و چهارم: نفی اجزای حدیه از واجب الوجود. فصل بیست و پنجم: نفی جنس جوهر از واجب الوجود.

      بخش ششم به نفی ضد و مثل و حد از واجب الوجود اختصاص یافته و شامل این فصول است: فصل بیست و ششم: نفی معنای عام و خاص ضد از واجب الوجود. فصل بیست و هفتم: بیان چند مسئلۀ مهم.

     بخش هفتم در خصوص اثبات واجب الوجود  و شامل این فصل هاست: فصل بیست و هشتم: اثبات علم خداوند.

     و سرانجام بخش هشتم در بارۀ برهان صدیقین و شامل این فصل است: فصل بیست و نهم: بیان ارجحیت طریقۀ شیخ الرئیس در اثبات واجب الوجود.

وحیانیت و عقلانیت عرفان از دیدگاه امام خمینی( ره)
سال انتشار:  1384

این کتاب که طرح اولیۀ گردآوری و تدوین آن بنا به پیشنهاد فرزند ایشان دکتر سعید بهشتی داده شده، بخشی از  مجموعۀ مقالات فلسفی، کلامی و عرفانی حضرت آیت الله بهشتی است، از یک پیشگفتار و هشت بخش به وجود آمده است. در پیشگفتار کتاب در خصوص زمینه های پدید آوری این کتاب و نیز بخش های آن سخن گفته شده است. 
    بخش اول به موضوع رابطۀ عقل و قلب و وحی اختصاص یافته و و حیانیت و عقلانیت از دیدگاه امام خمینی ( ره) را به بحث گذاشته است. در بخش دوم شماره ای از مقالات قرآنی آیت  الله بهشتی درج گردیده و شامل موضوعاتی مانند: بررسی زبان قرآن در آیات متشابه، و معجزه و شرایط متغیر زمان است. بخش سوم در ارتباط با نهج البلاغه و  شامل مقالاتی مانند: برهان های وجود شناختی و جهان شناختی در نهج البلاغه و حق و تکلیف در نهج البلاغه است. در بخش چهارم، تعدادی از مقالات فلسفی ایشان از قبیل: نخستین جرقه های حرکت جوهری، تأثیر شیخ اشراق بر خواجه نصیر، علم واجب از دیدگاه ملاصدرا و مانند آن آمده است. بخش پنجم با عنوان نقد و بررسی پلورالیزم و شامل مقالاتی همچون: پرسش گری در حوزۀ پلورالیزم، وحدت و کثرت حق، حق و مصلحت و مانند آن است. بخش ششم در خصو
 نقد و بررسی اومانیسم و شامل مقاله ای در خصوص اومانیسم و مقاله ای در باب اسلام و اومانیسم است. بخش هفتم رابطۀ دین و تمدن را در دستور کار دارد و شامل مقالات: دین مدنی و مدنیت دینی و نقد  و بررسی نظریۀ تبدیل است. و سرانجام در بخش سوم، آیندۀ جهان در محور بحث است و موضوعاتی چون: آینده نگری فلسفی: امکان یا امتناع؟، و جهانی شدن در چنبرۀ غرب تبیین گردیده است.