تالیفات حضرت آیت الله بهشتی
کتاب ها » آثار تفسیری
  گروه: آثار تفسیری
مرتب سازي براساس:

ترجمۀ ابو حمزۀ ثمالی یا ترجمۀ راز و نیاز های حضرت امام زین العابدین( ارواح العالمین له الفدا)
سال انتشار:  1337

ترجمۀ ابوحمزۀ ثمالی، نخستین کتاب منتشر شدۀ حضرت آیت الله احمد بهشتی است. وی این کتاب را در سن 23سالگی و زمانی که در مدرسۀ هاشمیۀ شیراز به تحصیل علوم دینی مشغول بوده، ترجمه کرده است. ترجمۀ ابوحمزه  در قطع جیبی و به قیمت 15 ریال در سال 1337 شمسی  به چاپ رسید و بیش یک بار هم چاپ نشد. روش ترجمه به این شکل بوده است که دعا به بخش ها یا فقرات مختلفی بر مبنای مضامین و مفاهیم مشترک تقسیم و ذیل هر بخش یا فقره، ترجمۀ آن  به گونه ای شیوا و روان و قابل فهم برای عموم مردم ذکر گردیده است.  مترجم در نخستین صفحه از مقدمۀ سه صفحه ای خود بر کتاب، در خصوص علت ترجمۀ این دعا می نویسد: « در جلساتی که در شب های ماه مبارک رمضان برای تلاوت کلام الله مجید و قرائت ادعیۀ مأثوره تشکیل می شد مشاهده می کردم که عموم حضار برای استماع دعای ابوحمزه مهیا هستند و اگر چند جمله ای هم توسط خواننده قرائت می شد با علاقۀ بی نظیری استقبال می کردند. همین علاقۀ شدید مرا آماده می کرد که ترجمۀ سلیس و روانی که در خور فهم و استعداد همگان باشد تهیه و در دسترس قرار دهم.»


مستضعف در قرآن
سال انتشار:  1362

این کتاب، حاصل بحث هایی است که حضرت آیت الله بهشتی در اوایل دهۀ 1360 شمسی در  مسجد حضرت سید الشهداء( ع) واقع در خیابان هاشمی تهران،  بنا به دعوت  امام جماعت این مسجد،  مرحوم حجت الاسلام سید یونس عرفانی برای گروهی از جوانان تدریس می شد.   در این کتاب بر مبنای آیات قرآن، موضوعاتی مانند: مستضعف کیست؟، ویژگی های انسان، جامعۀ توحیدی، آیندۀ مستضعفان در جهان بینی توحیدی، ایدئولوژی مترقی اسلام در رابطه با استضعاف و استکبار، ایدئولوژی ما و جهاد رهایی بخش، جهاد اکبر و جهاد اصغر، تضاد استکبار و استضعاف، از کثرت به وحدت، سرانجام و سرنوشت مستضعفان، چرا جهان و پدیده های آن نیازمند خداست؟،  فراهم کردن زمینۀ آگاهی مستضعفان، تشریع قوانین در جهت تأمین حقوق مستضعفان، محور قوانین استضعاف زدای اسلام چیست؟، فراهم کردن زمینۀ پیروزی مستضعفان، تداوم بخشیدن به کلیۀ زمینه های ضد استکبار، و بسیج و هماهنگ سازی نیروهای پراکنده به تفصیل و با موشکافی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.


اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد چهارم)
سال انتشار:  1388

در این جلد، نامه های 32 تا 41 شرح شده و موضوعاتی مانند: اتمام حجت با معاویه، نامه ای به قثم بن عباس، نامه ای به محمد بن ابوبکر، در سوگ محمد، نامه ای به عقیل، سرگردانی ملامت بار، ترسیم سیمای مردم مصر و مالک اشتر، نامه ای به عمرو عاص مشاور نیرنگ باز معاویه، نامه ای عتاب آمیز به یکی از کارگزاران، و پرخاش به یک خویشاوند متخلف به بحث گذاشته شده است.

اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد هفتم)
سال انتشار:  1391

در این جلد، نامه های 54 تا 66 شرح شده و موضوعات زیر مورد بررسی قرار گرفته است: اتمام حجت با طلحه و زبیر، اخطار و هشداری به معاویه، اخلاق فرماندهی، گزارشی از ماجرای صفین و یکدنگی شامیان، نامه ای به اسود بن قطبه فرمانده سپاه حلوان، نامه ای به حاکمان بلاد، نامه ای به کمیل، نامه ای به مردم مصر، نامه ای به ابو موسی اشعری، نامه ای در پاسخ معاویه و کاوشی در روان معاویه و مانند آن.

اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد ششم)
سال انتشار:  1390

این جلد، شرح نامۀ 53 ، یعنی نامۀ امیر المؤمنین به مالک اشتر و طولانی ترین نامۀ نهج البلاغه است. شارح براین نامه، نام « منشور سیاسی امام علی» نهاده و این نامه را نیز همانند نامه های قبل با توجه به موضوعات مختلف آن به بخش های گوناگون تقسیم کرده اند. این موضوعات از این قرار است: طولانی ترین و زیباترین نامه، خلاصه و چکیدۀ فرمان، خودسازی و تجلیه، خودسازی و تخلیه، درس عبرت، اخلاق ویژۀ حکومتی، فرمانروایی در پرتو عفو و گذشت، آثار شوم خود بزرگ بینی، سرانجامی بد فرجام، انصاف و رستگاری، محبوب ترین کارها، خواص بی خاصیت و تودۀ پر جذابیت، لزوم عیب پوشی و وجوب طرد عیب جویان، بدترین و نیکوترین وزیران، برگزیده ترین وزیران، جایگاه نیکوکار و بدکار، حسن ظن متقابل، طبقات اجتماعی، جایگاه طبقات و همبستگی آن ها و مانند آن.

اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد پنجم)
سال انتشار:  1389

در جلد پنجم، نامه های 42 تا 52 شرح شده و موضوعات زیر به بحث و بررسی گذاشته شده است: جا به جایی یک نیروی کارآمد و مخلص، هشدار به حاکم فیروز آباد فارس، هشدار به زیاد بن ابیه، نامه ای به عثمان بن حنیف انصاری فرماندار بصره، سیمای زیبای مالک اشتر، وصیتی دیگر در بستر شهادت، معاویه و گرایش دروغین به قرآن، عمروعاص در تنگنای حرص و آز، نامه ای به مرزبانان، برنامۀ کارگزاران خراج، و برنامۀ نماز جماعت.


اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد سوم)
سال انتشار:  1389

جلد سوم، حاوی شرحی جامع و کاربردی بر نامۀ 31  نهج البلاغه است که شارح کتاب، آن را منشور تربیت علوی نام نهاد ه اند. این نامه نیز بعد از ترجمه و بیان شأن نزول، بر اساس محورها و موضوع های مندرج در نامه به بخش های مختلف و متنوعی تقسیم شده است؛ محورها و موضوع هایی مانند: از پدری سالخورده به فرزندی جوان، فرزند، تمام هستی پدر، سفارش به تقوا و یاد خدا، اسباب حیات و نورانیت دل، با کاروان گذشتگان، چهار دستور سرنوشت ساز، امر به معروف و نهی از منکر، دین شناسی و شکیبایی، پناهگاه محکم، بهترین سخن و بدترین علم، قلب پاک جوان، پدری مهربان  و کوله باری از علم  و تجربه، ادب آموزی و تعلیم قرآن و احکام، شبه زدایی و پاسداری از عقیده، محبوب ترین فراز وصیت امام علی، دنباله روی سلف صالح یا تحقیق و اجتهاد، اخلاص و اغتنام فرصت...

اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد دوم)
سال انتشار:  1387

در این جلد، نامه های پانزدهم تا سی ام شرح داده شده  و موضوعاتی مانند: نیایش و نبرد، پنج دستور حماسی، تحقیر معاویه و تکریم خاندان وحی، با دشمنان مروت با دوستان مدارا، خط سوم، کیفر خیانت، چند دستور سرنوشت ساز برای زندگی، جایگاه حقیقی غم و شادی، وصیت در بازپسین نفس، وصیت در مراجعت از صفین، منشور جمع آوری صدقات و زکات، به یکی از عاملان زکات، اخلاق اجتماعی مسئولان، فضایل بنی هاشم و فضایح بنی امیه، اخطار به اهل بصره، و اتمام حجت با معاویه شرح و تبیین گردیده است.

اندیشۀ سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه های نهج البلاغه( جلد اول)
سال انتشار:  1388

از این قسمت به معرفی شروح حضرت آیت الله بهشتی بر نامه های نهج البلاغه می پردازیم. جلد نخست، شامل پیشگفتار و شرح 14 نامه است.
    در پیشگفتار کتاب به این نکته اشاره می کنند که مایل بوده اند شرح نهج البلاغه را از ابتدای آن انجام دهند اما به دلیل گستردگی و حجم بسیار آن، کار را از شرح نامه ها آغاز نموده اند. سپس قصیده ای از سروده های خود را در تعظیم و معرفی جایگاه نهج البلاغه تقدیم می کنند. آن گاه  طی دو بخش به تفصیل، یکی در بارۀ نهج البلاغه و دیگری در بارۀ کوفه سخن می گویند. عنوان گذاری برای هر نامه، ارائۀ ترجمه ای سلیس و روان از متن نامه، بیان شأن صدور( همانند روش مفسران در تفسیر قرآن که به شأن نزول آیه توجه و آن را معرفی می کنند)، دسته بندی منظم و دقیق بخش های مختلف نامه بر اساس موضوعات مختلفی که در آن مطرح شده، و شرح روان و شیوا و قابل فهم برای عموم، از جمله محسنات شرح آیت الله بهشتی بر نامه های نهج البلاغه است . گفتنی است که کار شرح نامه ها تمام شده و کل مجلدات به  هشت جلد رسیده،  و شارح محترم هم اکنون مشغول شرح حکمت ها هستند. در این جلد به موضوعاتی مانند: آغاز فتنه ها، سپاسگزاری و قدردانی از مردم، تجمل گرایی شریح قاضی، سیاست نظامی و دفاعی، وظیفۀ فرمانداران، مردم سالاری علوی، و مانند آن مورد بحث قرار گرفته است. لازم به ذکر است که این مجموعه تاکنون چند بار از  سوی وزارت ارشاد مورد تجلیل و تشویق قرار گرفته است.


انسان در قرآن
سال انتشار:  1361

کتاب انسان در قرآن، در حقیقت موضوع انسان را با روش تفسیر موضوعی از زوایا و ابعادی مختلفی که این کتاب آسمانی و الهی به وی و ماهیتش نگریسته به بحث و بررسی نهاده است. در این کتاب، بسیاری از مباحث مهم دانش انسان شناسی از منظر قرآن کریم از قبیل: انسان و آگاهی، از عجله آفریده شدن انسان، بهترین بودن یا نبودن انسان در میان مخلوقات، در خسران و زیان بودن انسان، آزادی، انسان و بلاها، در تکاپو بودن ، هلوع بودن، بار امانت را به دوش کشیدن، فنا پذیر بودن، فطرت الهی داشتن، دلیل مسجود ملائکه واقع شدن، راز آفرینش انسان، و فاعلیت وی بر مبنای آیات قرآن مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.

ترجمۀ تفسیر مجمع البیان
سال انتشار:  1350

تفسیر مجمع البیان، اثر امین الاسلام شیخ ابو علی الفضل بن الحسن الطبرسی از علما و مفسران برجستۀ قرن ششم هجری قمری است. این مجموعۀ ده جلدی،که از جمله از جمله کتب تفسیری غنی و معتبر است، در دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی توسط گروهی از علمای حوزه ترجمه گردید. همان گونه که در بخش زندگینامۀ حضرت آیت الله بهشتی نیز به تفصیل ذکر گردیده، ایشان ترجمۀ جلد از تفسیر نام برده را برعهده گرفتند و آن را مشروط به تأمین هزینۀ سفر حج از سوی آقای شمس فراهانی، رئیس مؤسسۀ انتشاراتی فراهانی کرده  و بعد از پذیرش این شرط از سوی وی، جلد دوم را ظرف یک ماه ترجمه و به ایشان تحویل دادند و با همان حق الزحمۀ ترجمه، عازم سفر حج گردیدند. به هر روی، آیت الله بهشتی مجلدات دوم و سوم از متن اصلی را ترجمه کردند، که هر کدام در سه جلد و مجموعا شش جلد به چاپ رسید. این مجموعه با قطع وزیری و هر کدام به طور متوسط در حدود 300 صفحه به چاپ رسیده است.


حکومت در قرآن
سال انتشار:  1360

سال های نخستین دهۀ 1360 شمسی، سال های آغازین تشکیل حکومت جمهوری اسلامی به رهبری بنیانگذار فقید این نظام، حضرت امام خمینی( ره  ) بود. با وجود تأسیس و تشکیل این نظام منحصر به فرد که از سویی ریشه در تعالیم حیات بخش اسلام و از سوی دیگر متکی به آراء مردم بود، در بعد نظری هنوز سؤالات بسیاری در محافل حوزوی و دانشگاهی وجود داشت. آیت الله بهشتی به عنوان یکی از شاگردان دروس خارج فقه و اصول حضرت امام در دوران قبل از معظم له به عراق، و در دورۀ اول نمایندگی مجلس از شهرستان فسا، تصمیم به معرفی مبانی فکری قرآن در باب حکومت اسلامی می گیرد و کتاب حکومت در قرآن را به رشتۀ تحریر در می آورد.  در این کتاب، موضوعاتی همچون: حکومت الهی و حکومت جاهلی، پایگاه مردمی حکومت، حکومت ایدآل برای جامعۀ ایدآل، حکومت عقل و عقلا، حاکمیت و اطاعت در نظام اجتماعی اسلام، حکومت در عصر غیبت کبری، انواع ولاء، نظر قرآن در بارۀ عصر غیبت، و زعامت فقیه جامع الشرایط با شیوه ای اجتهادی و تخصصی به بحث و بررسی گذاشته شده است.


خانواده در قرآن( کتاب برگزیدۀ جشنوارۀ کتاب خانواده در سال 1386)
سال انتشار:  1388

همان گونه که در بخش زندگینامۀ حضرت آیت الله بهشتی نیز آمده، پژوهش های قرآنی یکی از زمینه های تحقیقاتی ایشان از ابتدا تا کنون بوده است. حاصل این تحقیقات و مطالعات، کتاب هایی است که به شکل تفسیر موضوعی از معظم له به چاپ رسیده است. از این قسمت به معرفی آثار قلمی قرآنی ایشان می پردازیم.
    کتاب  «خانواده در قرآن» از نخستین کتاب هایی است که آیت الله بهشتی در مباحث قرآنی تألیف کرده اند. نخستین چاپ این کتاب مربوط به اوایل دهۀ 1360 شمسی است. این کتاب تاکنون بارها به چاپ رسیده و در سال 1386 به عنوان اثر برگزیدۀ جشنوارۀ خانواده در سال 1386 معرفی و مورد تقدیر قرار گرفته است. کتاب مزبور در حال حاضر به عنوان متن درسی در حوزۀ علمیۀ خواهران قم تدریس می شود.     در این کتاب، بعد از یک مقدمه و پیشگفتار، به مهم ترین مسائل مربوط به خانواده از دیدگاه قرآن از قبیل معیارها در تشکیل خانواده، ضرورت و اهمیت تشکیل خانواده، مهریه، متعه، اختلافات خانوادگی و چگونگی رفع آن ها، اقتصاد  در خانواده، حسن معاشرت، زن ایده آل، نشوز و شقاق، اصالت و شرافت خانوادگی، وظایف والدین نسبت به فرزندان، کودکان و مسائل جنسی، حق حضانت، حاکمیت و ولایت در خانواده، حقوق والدین، بهداشت و تنظیم خانواده، محرمیت و ممنوعیت، وراثت و ابعاد آن، عواطف خانوادگی، ایلاء، قابلیت یا عدم فسخ زناشویی، طلاق، حدیث جنگ، درمان بیوگی و مانند آن پرداخته و تبیین شده است.

عیسی ( ع) پیام آور اسلام
سال انتشار:  1379

این کتاب،  ترجمۀ کتاب «  Jesus Prophet of Islam» تألیف محمد عطاء الرحیم است. اصل کتاب به زبان انگلیسی نگاشته شده است. آیت الله بهشتی در صفحۀ نخست مقدمۀ نه صفحه ای خود ـ   که در سال 1372 برا ین کتاب نگاشته اند ـ در باب ترجمۀ این کتاب می گویند: « حدود نه سال پیش در سفر روحانی حج، کتابی به دستم رسید که توجهم را به خود جلب کرد. نام این کتاب ـ که به زبان انگلیسی است ـ عیسی پیام آور اسلام است و به قلم یکی از دانشمندان متتبع اسلامی محمد عطاء الرحیم است. از همان موقع تصمیم به ترجمۀ آن گرفتم و به تدریج آن را در مجلۀ وزین مکتب اسلام منتشر کردم.»  در این کتاب از نه بخش به شرح زیر تشکیل شده است: نظریۀ توحید و مسیحیت، گزارشی تاریخی و نقد آمیز در بارۀ عیسی، انجیل برنابا، کتاب هرماس، برنابا و مسیحیان اولیه، نخستین یکتا پرستان مسیحیت، یکتا پرستان مسیحی در قرون اخیر، مسیحیت در عصر حاضر، و  مسیح در قرآن،

عیسی در قرآن
سال انتشار:  1375

کتاب عیسی در قرآن، از آثار پژوهشی دقیق و مبسوط آیت الله بهشتی در موضوع حضرت عیسی و زوایای شخصیت وی از دیدگاه قرآن است. این کتاب، مشتمل بر یک مقدمه و پنج بخش است. در مقدمه به موضوعاتی مانند: عیسی، انجیل و قرآن پرداخته شده است. در بخش اول در باب مقام امتنان و موضوعاتی از قبیل  مفهوم روح القدس و حقیقت آن، چگونگی شکست بنی اسرائیل، کرامات سعداء، و  خذلان اشقیا سخن رفته است. در بخش دوم، پیرامون مقام تحدیث، اصطفا و تطهیر، تقرب عیسی، وجاهت عیسی، اسباب و ویژگی های تقرب، قرب خدا و قرب بشر، اسباب قرب و بعد انسان، کلمۀ خدا، دلیل کلمه نامیده شدن عیسی، تصدیق عیسی، و استمرار رسالت در قالب تصدیق و تبشیر بحث شده است. در بخش سوم در خصوص ضرب المثل قرآن، عیسی بر قلۀ انعام الهی و شگفتی آفرینش، و فرشته در قالب انسان سخن گفته شده است. در بخش چهارم در بارۀ حواریون و درخواست مائده، انگیزۀ حواریون، درخواست خاضعانۀ عیسی و ادب او  و محتوای نیایش عیسی مطالبی خواندنی مطرح شده است. و سر انجام در بخش پنجم پیرامون موضوعاتی از قبیل الوهیت حضرت مریم ، بررسی پاسخ های عیسی، رسالت و شهادت، ارزش صدق در روز رستاخیز و جنبه های دوگانۀ قیامت نکات مهمی عرضه شده است.

منشور عفاف
سال انتشار:  1390

در این کتاب با روش تفسیر روایی  ـ عرفانی، آیات کریمۀ سورۀ نور تفسیر گردیده است. نویسنده از تفسیر اول با عنوان « بهرۀ اول » و از تفسیر دوم با عنوان « بهرۀ دوم» نام برده است. در بهرۀ اول کوشیده است در پرتو آیات سورۀ نور و روایات منقول از مقامات عصمت و طهارت، نکات و مطالب لازم را بیان کند. در بهرۀ اول این تفسیر گرایش خاصی وجود ندارد، بلکه سعی شده آن چه از ظاهر آیه استنباط می شود در معرض مطالعه و ملاحظۀ خوانندگاه قرار گیرد. ولی در بهرۀ دوم با الهام از آیه یا آیه های مورد بحث و با الهام از روایات کوشیده است خواننده را در حد امکان از سطح ظاهر به باطن سوق دهد، بدون این که به تأویلات بارد روی آورد و سخنی بگوید که با ظاهر آیه ناسازگار باشد. زیرا به شهادت روایات، قرآن دارای ظاهر و باطن است  ولی ظاهر و باطن و بطون متعددی که در جانب باطن وجود دارد متعارض نیستند.   نویسنده در صفحۀ بیست کتاب می گوید: « بی شک قرآن دریایی پهناور و اقیانوسی ناپیدا کرانه است و به همین جهت است که تفسیرش پایان ناپذیر و تحقیقش تمام نشدنی است...و این همه به خاطر این است که قرآن دارای ظاهر و باطن و هر بطنی دارای بطنی است و آن بطن نیز دارای بطنی دیگر و همین طور.